ACM waarschuwt: energietransitie staat onder druk, oproep voor flexibel energiesysteem

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft de tweede editie van Focus op Energie gepubliceerd, een jaarlijkse uitgave waarin de toezichthouder haar prioriteiten en acties voor het betreffende kalenderjaar uiteenzet. ‘Het overvolle stroomnet, het achterblijven van de uitrol van warmtenetten en geopolitieke onzekerheid zetten de energietransitie onder druk’, stelt Manon Leijten, bestuurslid van de ACM. ‘Om de energietransitie te laten slagen is flexibiliteit nodig van netbeheerders, bedrijven, huishoudens, de overheid én van ons als toezichthouder.’

Tijdsafhankelijke tarieven
Een van de belangrijkste maatregelen die de ACM in 2026 neemt is de invoering van tijdsafhankelijke nettarieven. De toezichthouder stelt dit jaar nieuwe nettariefstructuren vast waarbij het tarief afhankelijk wordt van het moment op de dag. Voor grootverbruikers op regionale netten komt een besluit over tijdsafhankelijke tarieven, terwijl voor huishoudens en andere kleinverbruikers eenzelfde besluit wordt voorbereid.

Deze maatregel moet consumenten en bedrijven stimuleren om het net efficiënter te gebruiken door flexibel te zijn in afname en invoeding. Netbeheerders moeten op hun beurt beter inzicht krijgen in het gebruik van hun netten, zodat zij flexibele contracten kunnen aanbieden. De waakhond legt netbeheerders daarom een verbeterplan op.

Betaalbaarheid en investeringen
De ACM werkt verder aan een nieuwe reguleringsmethode voor netbeheerders die meer ruimte biedt voor noodzakelijke investeringen. Tegelijkertijd krijgt de waakhond meer mogelijkheden om de noodzaak van investeringen vooraf te toetsen en onnodige kosten te voorkomen.

Daarnaast doet de ACM onderzoek naar een invoedingstarief voor producenten. Doel hiervan is de systeemefficiëntie te vergroten en kosten eerlijk over alle gebruikers van het elektriciteitsnet te verdelen, zodat ook invoeders en buitenlandse afnemers van elektriciteit meebetalen aan de Nederlandse infrastructuur.

Capaciteitsmechanisme
Leveringszekerheidsanalyses tonen aan dat de voorzieningszekerheid van elektriciteit na 2030 onder druk kan komen te staan, vooral in langere perioden zonder zon en wind. Daarom brengt de ACM in 2026 advies uit over de invoering van een capaciteitsmechanisme.

Een capaciteitsmechanisme moet ervoor zorgen dat er voldoende regelbaar vermogen beschikbaar blijft om de elektriciteitsvoorziening te garanderen, ook in lange periodes zonder wind en zon.

Bescherming consumenten
De ACM wil er verder voor zorgen dat consumenten de kansen van de energietransitie kunnen benutten. Het is volgens de waakhond voor veel consumenten ingewikkeld een energiecontract af te sluiten, mede vanwege nieuwe producten zoals dynamische contracten, terugleverkosten, afschaffing van de salderingsregeling voor zonnepanelen en het delen van energie. Om te onderzoeken hoe vergelijkbaarheid verbeterd kan worden, voert de ACM in 2026 een marktstudie uit.

Andere onderwerpen waar de ACM in 2026 aan werkt zijn onder meer het toetsen van investeringsplannen van netbeheerders, een methode voor waardebepaling van warmtenetten die in publieke handen komen en onderzoek naar de financiële rendementen van warmteleveranciers.